-दलितहरु बारे
संविधानसभामा प्रतिनिधित्व गर्ने सवालमा ३० लाखभन्दा बढी संख्यामा रहेका दलितहरुको प्रतिनिधित्व बारे नसोचिएमा ठूलो भूल हुनेछ । दलितहरु पनि पहाडिया र तर्राईवासी गरी दुई थरी छन् । पहाडिया दलितहरुको जनसंख्या १६१५५३७ छ भने तर्राईवासी दलितहरुको संख्या १४०५८४९ छ । यी दलितहरुमा पनि कतिपय जातजातिहरु छन् । पहाडिया दलितहरुमा कामी, दमाई, सार्की, गाइने र बादी जातका छन् । उनीहरुको जनसंख्या क्रमसः ८९५९५४, ३९०३०५, ३१८९८९, ५८८७ र ४४४२ छ । तर्राईका दलितहरुमा पनि १७ जात पाइएको छ जसमध्ये चमार ९हरिजन, राम०-२६९६६१, मुसहर-१७२४३४, दुसाध ९पासवान०-१५८५२५, धोबी-७३४१३, खत्वे-७४९७२, तात्मा- ७६५१२, सतार ९संथाल०-४२६९८, झाँगड ९धाँगड०-४१७६४, बाँतर-३५८३९, कहार-३४५३१, माली-११३९०, डोम-८९३१, हलखोर-३६२१, पत्थरकट्टा ९कुशवाडिया०-५२२, राज्यले दलित भनी परिभाष्ति नभएका अन्य सम्भावित दलितहरुमा सोनार-१४५०८८, लोहार-८२६३७ र जात नखुलेका अन्य दलितहरु १७३४०१ संख्यामा पाइएका छन् । ९यी जातजातिहरुलाई दलित भन्ने परिभाषा श्री हीरा विश्वकर्माको दलितहरु को हुन र उनीहरुको पहिचान के हो शीर्षक कार्यपत्रबाट साभार गरिएको हो ।०

जातिय, भाषिक, साँस्कृतिक एवं भोगोलिक भिन्नताका कारण पहाड र तर्राईका दलितहरु बीचको सहकार्य तत्काल सम्भव देखिन्न । तर्सथ उनीहरुले स्पष्ट रुपमा पहाडे र तर्राई दलितको रुपमा अलग अलग सहकार्य गर्दा नै उचित हुने देखिन्छ । पहाडे दलितमा कामी, दमाई र सार्कीहरुले आआफ्नो प्रतिनिधि उठाउन सक्ने संख्यामा छन् । तर गाइने र बादीको संख्या अति कम भएकोले कामी, दमाई र सार्की मध्ये भावनात्मक रुपले नजिक जातका दलितसंग सहकार्य गर्दा बेस हुन्छ । तर्राईका दलितहरुमा कोही छूत जातजातिका छन्, कोही अछूत जातजातिका छन् । हुन त छुवाछूतको कुप्रथालाई कानूनत ४२ वर्षअघि नै अन्त्य गरिसकिएको हो र हालै मात्र पनि नेपाललाई छूवाछूत रहित मुलुक घोषणा गरिएको छ । तर कानून बनाउँदैमा वा घोषणा गर्दैमा व्यवहारमा यो कुप्रथा एकै पटक उन्मूलन हुने होइन । यसलाई त दर्ीघकालीन साँस्कृतिक क्रान्तिले मात्र समाधान गर्न सक्छ । छुवाछूतको सवालमा तर्राईवासीहरु अझ बढी कट्टर देखिएको सर्न्दर्भमा तर्राईका दलितहरुले पनि छूत र अछूत समूह बनाई सहकार्य गरेमा बढीया हुने देखिन्छ । आफै संगठित हुन नसकिरहेका तर्राईका यी दलितहरुलाई गोलबन्द गरी सहकार्य गर्ने गराउने काम भने एउटा कठीन चुनौति नै हो । यसका लागि सम्बन्धित दलितहरु बीच सिघ्रातिशिघ्र सर्म्पर्क, सम्बन्ध, अन्तरकृया, समझदारी को गृहकार्य हुनु जरुरी छ ।

मधिसेहरु बारे
मधिसे भन्नाले तर्राई मूलका सबै जातजातिका मानिसहरु पर्छन् । नेपालको पूरा जनसंख्याबाट पहाडे जातजाति, पहाडे दलित, मधेसका जनजाति, मधिसे दलितहरु र जातजाति नखुलेकाको जनसंख्या घटाउँदा बाकी मधिसे जातजातिको संख्या ३३०८०१८ हुन आउँछ । त्यसमा यादव-८९५४२३, तेली-३०४५३६, कोइरी-२५१२७४, कर्ुर्मी-२१२८४२, संन्यासी-१९९१२७, केवट-१३६९५३, तर्राई ब्राम्हण-१३४४९६, बानिया-१२६९७१, मल्लाह-११५९८६, कलवार-११५६०६, हजाम ९ठाकुर०-९८१६९, कानु-९५८२६, सुढी-८९८४६, नुनिया-६६८७३, कुम्हार-५४४१३, हलवाई-५०५८३, राजपूत-४८४५४, कायस्थ-४६०७१, बर्ढइ-४५९७५, मारवाडी-४३९७१, बर्रइ-३५४३४, लोधा-२४७३८, राजभर-२४२६३, बिण्डा-१८७२०, भेडियार ९गडेरी०-१७७२९, नुराङ-१७५२२, चिडीमार-१२२९६, बंगाली-९८६०, कमार-८७६१, पंजावी-३०५४, धुनियाँ-१२३१, जैन-१०१५ रहेका छन् । यिनीहरुमा पनि १ लाख जनसंख्या नपुगेकाहरुले आपसी सहकार्य गरी साझा प्रतिनिधि चयन गर्नु पर्ने अनिवार्य छ ।

मुसलमान बारे
हुन त मुसलमानहरु धार्मिक समुह नै हुन् । ९७१०५६ संख्यामा रहेका मुसलमानहरुमा विविध जातजातिका मानिसहरु नभएका होइनन् । तर अन्य धर्मका मानिसहरु जस्तै मुसलमानहरु आआफ्नो पहिचान सहित अन्य धर्मावलम्वीहरुसंग नबस्ने प्रकृतिको भएको हुँदा २०५८ सालको राष्ट्रिय जनगणनामा मुसलमानहरुलाई एउटा जात वा जातिकै रुपमा लिइएको हुन सक्छ । संविधानसभाको निर्वाचनमा यिनीहरुलाई धार्मिक रूपमा नभई जातिगत रुपमै उठाउन पर्ने देखिन्छ ।

महिला बारे
महिला भनेको मानव समाजको आधा हिस्सा हो । जनआन्दोलन-२ ले स्थापित गरेको वर्तमान संसदले राज्य व्यवस्थामा महिलाहरुका लागि ३३ प्रतिशत सहभागिता वा प्रतिनिधित्वको संकल्प प्रस्ताव पारित गरेको छ । यस प्रस्तावले महिलाहरुको समानताको हकलाई अझै पूर्ण रुपले स्वीकार्न सकेको छैन । आधा आकाश ढाक्ने महिलाहरुलाई ३३ प्रतिशत मात्र किन रु आधै हिस्सा दिनु पर्छ । त्यसैले संविधानसभामा महिलाहरुको ५० प्रतिशत नै प्रतिनिधित्व हुनु पर्दछ । सबै जात, जाति, दलित, मधिसे र मुसलमानले प्रतिनिधि उठाउँदा आधा पुरुष आधा महिला उठाउनु पर्छ । क्रमसः
२००६ जुन १९
- महेश्वर श्रेष्ठ